[Eski] Line Array Teorisi

Bu başlık 2011 ve öncesi açılmış Müziktek Forumu başlıklarından biridir
T

tanergormez

Yeni üye
İyi akşamlar arkadaşlar. Öncelikle böyle bir başlık açma sebebim, line array sistemlerin günümüz profesyonel ses sistemlerinin geldiği en son noktalardan birisi olması ve ülkemizde bu sistemler hakkında çok fazla bir bilginin olmamasıdır.
İlk olarak line array yani Türkçe olarak "hat dizisi" teknolojisinin temelleri 1947 yılında akustik mühendisi Dr. Harry F. Olson tarafından atılmış ve "Acoustical Engineering" kitabında anlatılmıştır. Bu temeller bakıldığı zaman çok basit fakat, uygulamaya geldiği zaman dünyada bir elin parmağını geçmeyen markalar tarafından üretilmektedir. Bu ilkeler şunlardır;
1- Üretilen en büyük dalga boyundan daha uzun line (hat) oluşturmak.
2- Üretilen en küçük dalga boyu için kaynaklar arasında 2/3 döngüden (240 derece) daha az mesafe elde etmek.


Line array sistemleri anlayabilmek için öncelikle, basit faz ilişkisi ve karmaşık faz ilişkisini iyi bilmemiz gerekmektedir. Hepimizin bildiği gibi basit faz ilişkisi 0 derece maksimum eklenti, 180 derece maksimum indirgemedir. Ama esas iş karmaşık faz ilişkisinde gizlidir. Bu konuya ilerleyen zamanlarda çok geniş bir yer vereceğim. Fakat kısaca söz etmek gerekirse karmaşık faz ilişkisi, aynı seviyede ve polaritede iki sinyalin bütün derecelerdeki pozisyonunu ve db cinsinden bize artısını, eksisini gösterir.

Arkadaşlar sizde bu başlık altında line array sistemleri ile ilgili bilgi ve tecrübelerinizi paylaşırsanız, ilerleyen zamanlarda profesyonel ses sistemleri ile ilgilenen ve uğraşan arkadaşlar için çok iyi bir kaynak olacağına inanıyorum.

Yarın yine devam edeceğim. hepinize iyi geceler.
 
Line Array Teorisi hakkında derslerde hocamız oldukça üstünde duruyor.(Kendi Line Array sistemini üreten biri olarak.) Ders notlarını en kısa zamanda asmak isterim...
 
Arkadaşlar;

Burada neyi tartışıyoruz? Line-Array hoparlör sistemlerini mi yoksa piyasada ki hoparlör sistemlerinin Line Array olup olmadığını mı??

İlk önce sizden ricam; bir konu hakkında yeteri bilginiz yok ise, bu konuyu biliyormuş gibi yorum yapmayın lütfen, konuyu iyice karıştırmaktan başka bir işe yaramıyor.

Harry F. Olson'un 1947'de yazdığı ve anlattığı Line Array'i şöyle tasarlamıştı ve tanımıda şöyleydi:

Line Array; Düz bir çizgide dizilen hoparlörlerin, yakın boşluklu ve eşit genlikle ve aynı fazda çalışmasıdır.

Birth3_04.jpg


Burdaki en önemli noktalardan biri şudur;
Line Array deki hoparlörlerin (driverların) merkezleri birbirine eşit uzaklıkta olacak;
Kapsanacak alana eşit zamanda ulaşacak.

(bu konuyu daha ayrıntılı anlatacağım)

Şimdi, resimdeki gibi düz bir hoparlör ile gerçek hayatta iş yapmak imkansız olacağı için 90'ların başında Fransız Dr Christian Heil'ın yaptığı tasarım ile modernize olan Line Array; L-Acoustics V-Dosc ile hayata geçmeye başladı.

Tabi ki bu yeni nesil Line Array'e artık "Curved Vertical Arrays" deniyordu. Çünkü Harry F. Olson'un ki gibi düz değil, kıvrımlı idi.

Birth3_16.gif


Bunun sebebi ise, düz hat şeklindeki hoparlör gruplarının, yatayda eşit dağılım sağlarken dikeyde belli bir açı içinde kısıtlı kalması ve homojen dağılamamasıydı.

Bu yüzden dikeydeki açıyı tamamlamak için en az 6 hoparlör gerekir dedim. Pardon bunu ben değil, Dr. Heil demişti! :)

Birth3_14.jpg


Kıvrımlı yada Açılı Array'ler de ki en önemli konu, üst frekanslar. Çünkü orta ve alt frekanslar eşit zamanlarda yayılabilirken, üst frekanslar hornların yapılarına göre gecikme gösterebilmekteydiler.
Buda yeni nesil üst frekans horn'larının çıkmasını sağladı.



bc-me102-size230.gif


Bu horn'da üst frekanslar eşit şekilde çıkar ve eşit zamanda yayılırlar.

Kısaca Line Array denilen zatı muhterem budur. Ama bu ve bunlardan önce yapılması gereken çok daha önemli konular var. Herşeyden önce birbirimizi ve ülkemizi aşağılamak, kötülemeyi bırakmak lazım. Bu tip davranışlar yüzünden bu hallere geldik inanın (enflasyon %3.17) Onlar ne anlar hoparlör yapmaktan dediğiniz insanlar gibi yurtdışında kendi malını üretip çalışan çok firma var (bkz. Clair-Bross, Showco, Rat Sound ki Red Hot Chilli Papers, Madonna filan ile çalışıyorlar)

İkincisi ise önce doğru tesisat kurmayı ve çalışmayı öğrenmemiz lazım;

Hemen örnek ile açıklayayım: Özel Tonmaysterlik yapıyorum, geçen ay Hilton Convension Center da Funda Arar konseri için gittim. Line Check yaparken sağ kuledeki d&b Q serisi Line Array'de bir problem olduğunu duydum. Oysa bana sistem, hazır, buyrun bakabilirsiniz diye teslim edilmişti.

Neyse, ilk aklıma gelen, tabiki sistemim fazını kontrl etmek oldu, elimde Phase Checker başladım testlere; bir de baktım ki sağ taraftaki anfilikatörlerin sinyal atlama kablolarının (montaj halindeler üstelik) hepsinin bağlantıları Reverse (yani pinlerden 2 ile 3'ün yerleri değişik)

Önce düzgün kurulum, düzgün çalışma.... Sonra bu tip şeylerle uğraşalım..

Saygılar sevgiler..


Line Array hakkında daha fazla bilgi için:
http://www.aes.org/e-lib/browse.cfm?elib=13003
 
Arkadaşlar öncelikle benim burada anlatmak istediğim konu çok daha başkaydı. Ama konu çok farklı yönlere çekildi.Olsun önemli değil.
İlk önce benim bu konu hakkındaki bilgim özgür çakıcı arkadaşımızın dediği gibi yeterince değil, yeteceğinden çok daha fazla. Bu arada bende özel işlerimde costum malzememi kullanıyorum. Buna trt deki kullandığımız arim imalatı olan ve benim modifiye ettiğim sistemde dahil.

İlk yazımdada bahsettiğim gibi line array teknolojisini anlamak için ilk önce aşağıdaki tabloyu ve dikey faz değişimi konusunu anlamamız gerek.

http://img376.imageshack.us/img376/884/resim1fj7.jpg

Bu tablo arkadaşlar Aynı seviye ve polaritedeki iki sinyali farklı derecelerdeki db cinsinden etkileşimini gösteriyor.


Line array sistemlerde Özgür Çakıcı nında söylediği gibi esas problem üst frekanslarda oluşuyor. Ama üstteki tabloda da gösterdiği gibi sistem dizaynını beceremezsek sadace üst frekanslar değil bütün frekanslar bizim için kabus olur. Yani bas komşuya, mid sahneye, low karşı komsuya gider. :D

arkadaşlar bugün trt de nöbetçiyim birazdan devam edeceğim. Sizde bu arada tablotu inceleyin :)
 
İyi akşamlar.

Arkadaşlar önceki yazımda bulunan tabloda da göründüğü gibi, aynı seviye ve polaritede bulunan iki sinyal, farklı derecelerde, db cinsinden farklı şekilde birbirinden etkileniyor. Bu etkilenmenin sebebi sinyal kaynaklarının birbirine olan uzaklığıdır. bu uzaklığı hesaplamak içinde aşağıdaki formülü kullanırız:

Phase (degrees)=Wavelength (m) x Frequency (Hz) x 360°/Speed of Sound

Tabiki bu formülü uygulayabilmek için bazı basit formülleride bilmemiz gerekir.Bu formüllerde şunlardır:

Wavelength =
Speed of Sound / Frequency


PERIOD = 1/Frequency


frequency = 1/Period

Bu konuyu ilerleyen yazılarımda açıklayacağım.

Line array sistemlerin Blok array sistemlerden ayıran en büyük farklar ise şunlardır:


1.- Eksen Üzerinde Eklenti
2.- Eksen Dışında İndirgeme
3.- Yönlendirmede Güçlü (Büyük) Değişiklik

Fakat günümüzde Özgür Çakıcı'nın da dediği gibi "curved vertical array" sistemlerinde bazı problemleri vardır.
Bu problemlerin başında uzak alanda meydana gelen "comb filtre effect" etkisidir. bu konuyada daha detaylı değineceğiz.

birazdan dönerim :)
 
Bende memnun oldum arkadaşlar. Yukarıdaki bahsettiğim "comb filtre effect" etkisi ile ilgili resimler aaşğıdadır arkadaşlar. Uzak alanda oluşan etkileşimler bunlardır:

my.php
[/url][/img]



my.php
[/url][/img]


Bazı firmalar bu "comb filter effect" etkisini savunsalar da teknik anlamda bu yanlış bir olaydır. Bunun en büyük göstergesi dünyanın bu teknolojideki belli başlı büyük firmaları halen daha "ribbon driver" daki hassasiyeti ve dalga dağılımını yakalamak için ar-ge lerine milyonlarca dolar harcamaktadır.
 
Bu arada kaynak olarak Meyer Sound sistem tasarımcısı John Meyer, Steve Bush ve ZDF kurumunda tonmayster olan Hans Tilman' nın ders notlarıdır.
 
Comb filter effect için bende bir resim buldum ekleyeyim.

ptd-f5.gif


Ribbon driverlar da kalmıştık. Sanıyorum sırada bunların sesi atım yeri ilgili ile bilgiler gelecek. Merakla takipteyim. :lol:
 
Başlık açılmıştır lütfen konu dışında mesajlar yazmayalım.

Teşekkürler.

C
 
1 sene sonra tekrar güncel deyip. Şu başlığa biraz daha ek bilgi ile tartışılsada biraz daha şu olayı kıvırsak nasıl olur acep :D
 
Konuya cevap yazabilmek için giriş yapmanız veya üye olmanız gerekmektedir.
Geri
Üst